Incoterm FOB: znaczenie, obowiązki i cena (Incoterms 2020)

FOB oznacza Free On Board, dosłownie franco na statek. To jeden z jedenastu Incoterms w wersji 2020, opublikowanej przez Międzynarodową Izbę Handlową i obowiązującej od 1 stycznia 2020 roku. Incoterms są rewidowane przez ICC mniej więcej co dziesięć lat, poprzednia wersja pochodziła z 2010 roku.

FOB należy do wąskiej grupy czterech reguł zarezerwowanych dla transportu morskiego i śródlądowych dróg wodnych, obok FAS, CFR i CIF. Pozostałe siedem Incoterms 2020, takich jak FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP i EXW, nadaje się do każdego rodzaju transportu, w tym multimodalnego.

W warunkach FOB sprzedający wypełnia obowiązek dostawy w momencie załadunku towaru na statek wskazany przez kupującego, w uzgodnionym porcie załadunku, na przykład FOB Shenzhen lub FOB Ningbo. Przed tym momentem sprzedający odpowiada za pakowanie, transport do portu i odprawę eksportową.

Sprzedający wybiera i opłaca transport do nabrzeża, organizuje załadunek na statek i przekazuje kupującemu dokumenty niezbędne do odbioru towaru i kontynuacji transportu, w tym dowód załadunku na statek.

Kupujący wskazuje statek i port załadunku, a następnie zawiera i opłaca główną umowę transportową do miejsca przeznaczenia. Od momentu załadunku towaru na statek wszystko, co następuje, obciąża kupującego: fracht morski, ubezpieczenie, jeśli zdecyduje się je wykupić, rozładunek, odprawa importowa, cło i VAT.

Kupujący ponosi także dodatkowe koszty, jeśli wskazany przez niego statek nie przybywa na czas, odpływa przed uzgodnioną datą lub nie może przyjąć towaru na pokład, o ile towar został wyraźnie przypisany do umowy.

Ryzyko utraty lub uszkodzenia przechodzi ze sprzedającego na kupującego w dokładnym momencie załadunku towaru na statek, w uzgodnionym porcie załadunku. Ten punkt odniesienia, obowiązujący od rewizji Incoterms 2010 i utrzymany w 2020 roku, zastąpił dawną formułę przekroczenia burty statku, uznaną za zbyt nieprecyzyjną dla nowoczesnych jednostek.

Ten punkt przejścia nie zależy od tego, kto płaci za główny transport: w warunkach CIF na przykład sprzedający opłaca fracht i minimalne ubezpieczenie do portu przeznaczenia, ale ryzyko przechodzi w tym samym momencie co w FOB, czyli w chwili załadunku w porcie wysyłki. Szkoda powstała na morzu obciąża więc kupującego, nawet gdy sprzedający opłacił transport.

Cena FOB obejmuje koszt towaru, jego opakowanie, transport do portu załadunku, odprawę eksportową i załadunek na statek. Nie obejmuje międzynarodowego frachtu morskiego, ubezpieczenia, odprawy importowej ani ceł i podatków kraju przeznaczenia: te pozycje trzeba doliczyć, aby poznać rzeczywisty koszt dostarczenia do kupującego.

Przy imporcie do Unii Europejskiej wartość celną ustala się w pierwszym punkcie wejścia na obszar celny Unii. Zgodnie z artykułem 71 unijnego kodeksu celnego koszty transportu, ubezpieczenie głównego transportu i koszty przeładunku do tego punktu dolicza się do ceny fakturowanej, aby ustalić podstawę opodatkowania. Cena FOB sama w sobie nigdy więc nie stanowi wartości celnej: trzeba doliczyć fracht i ubezpieczenie do wejścia na obszar Unii, co daje wartość zbliżoną do notowania CIF.

FOB pozostaje częstym wyborem, gdy chińska fabryka wysyła pełny kontener bezpośrednio do portu europejskiego: sprzedający kontroluje transport do nabrzeża i odprawę eksportową, a kupujący wybiera własnego spedytora i zachowuje kontrolę nad frachtem międzynarodowym. To także najprostszy warunek do porównywania kilku ofert fabryk na tym samym zakresie: żądanie ceny FOB port chiński pozwala uniknąć mieszania notowań opartych na różnych podstawach.

Międzynarodowa Izba Handlowa zaleca zarezerwowanie FOB, podobnie jak pozostałych trzech morskich Incoterms, do transportu port-port, a stosowanie FCA do przesyłek konteneryzowanych lub multimodalnych, zwłaszcza gdy towar jedzie w drobnicy lub przechodzi przez kilka rodzajów transportu przed dotarciem na statek. W takim przypadku moment faktycznego załadunku na statek przestaje być praktycznym punktem odniesienia dla kupującego, który nie śledzi sam swojej partii aż do nabrzeża.

W porównaniu z EXW, FOB bardziej angażuje sprzedającego: w warunkach EXW towar jest udostępniany w siedzibie dostawcy, a załadunek, transport wewnętrzny i odprawa eksportowa obciążają kupującego, co wymaga lokalnego przedstawiciela do wywozu towaru z Chin. Wiele chińskich fabryk woli zresztą kwotować w FOB niż w EXW, ponieważ kontrolują transport do portu i formalności eksportowe.

W porównaniu z CIF różnica dotyczy kosztów, nie ryzyka: sprzedający w CIF płaci fracht i minimalne ubezpieczenie do portu przeznaczenia, ale ryzyko przechodzi w tym samym momencie co w FOB, czyli przy załadunku w porcie wysyłki. Kupujący porównujący ofertę FOB i ofertę CIF musi więc doliczyć do pierwszej fracht i ubezpieczenie, aby sprowadzić je do porównywalnej podstawy.

Sorva, dom maklerski i handlowy działający między Europą a Chinami, negocjuje warunki FOB z fabrykami z Guangzhou, gdzie pracuje nasz chińskojęzyczny zespół. Dopilnowujemy dokładnego określenia portu załadunku, dokładnej zawartości ceny FOB i daty załadunku, a następnie koordynujemy spedytora i kontrolę przed załadunkiem, aby zabezpieczyć przejście ryzyka we właściwym momencie.

Nasza formuła Produkcja i dostawa obejmuje prowadzenie sprawy od produkcji aż po dostawę, wraz z frachtem i odprawą celną; weryfikacja oferty fabryki pozwala też w 24 godziny sprawdzić, co faktycznie obejmuje cena FOB podana przez dostawcę, zanim się zaangażujesz. Sorva wynagradza się głównie prowizją od wartości towaru loco fabryka, a otwarcie sprawy jest odliczane od tej prowizji od momentu złożenia zamówienia.